Friedrich Wilhelm von Reden to jedna z najważniejszych, a jednocześnie wciąż niedocenianych postaci w historii Górnego Śląska. To właśnie jego wizja, odwaga technologiczna i umiejętność przenoszenia najnowocześniejszych rozwiązań z Anglii sprawiły, że niewielka osada przekształciła się w potężny ośrodek przemysłowy. Bez jego działań Chorzów – dawniej Królewska Huta – mógłby nigdy nie odegrać tak istotnej roli w rozwoju europejskiego przemysłu.
Kiedy spoglądamy na panoramę dzisiejszego Chorzowa, rzadko zastanawiamy się, komu miasto zawdzięcza swój gwałtowny skok z poziomu rolniczej osady do rangi jednego z najważniejszych ośrodków przemysłowych w tej części Europy. Choć historia regionu jest splotem wielu narodowości i biografii, jedna postać wysuwa się na plan pierwszy – hrabia Friedrich Wilhelm von Reden. Bez jego wizji, determinacji i odwagi technologicznej Chorzów – a dokładniej jego historyczny rdzeń, czyli Królewska Huta – mógłby nigdy nie odegrać tak ważnej roli w dziejach europejskiego przemysłu.
Technologie podpatrzone w Anglii
Urodzony w 1752 roku w dolnosaksońskim Hameln, Friedrich Wilhelm von Reden od młodości przygotowywany był do służby państwowej. Studiował między innymi w Getyndze i Halle, a praktyczne doświadczenie zdobywał w kopalniach gór Harzu. To właśnie tam narodziło się jego zainteresowanie górnictwem i hutnictwem. Kluczowym momentem w jego życiu były podróże do Anglii w latach osiemdziesiątych XVIII wieku. Wielka Brytania była wówczas światowym liderem rewolucji przemysłowej i strzegła swoich technologicznych przewag. Reden odwiedzał kopalnie i huty, poznając najnowsze rozwiązania techniczne – między innymi wykorzystanie maszyn parowych, procesy koksowania węgla oraz nowoczesne metody wytopu żelaza. Zdobyta wiedza stała się podstawą jego późniejszych działań na Górnym Śląsku.
Fundamenty Królewskiej Huty
W 1779 roku Reden objął stanowisko dyrektora Wyższego Urzędu Górniczego we Wrocławiu. Szybko dostrzegł ogromny potencjał drzemiący w pokładach węgla kamiennego i rud metali na Górnym Śląsku. Dzięki jego inicjatywie i wsparciu państwa pruskiego rozpoczął się proces budowy nowoczesnego zaplecza przemysłowego regionu. W ramach tej strategii rozwijano kopalnie węgla kamiennego w rejonie dzisiejszego Chorzowa, w tym zakłady, które z czasem weszły w skład późniejszej kopalni „Król”. Jednocześnie rozpoczęto budowę Huty Królewskiej (Königshütte). Zakład powstawał od końca XVIII wieku i był uruchamiany etapami w latach 1799–1802. W swoim czasie należał do najnowocześniejszych hut w kontynentalnej Europie. Wokół niego zaczęła rozwijać się osada robotnicza, która z biegiem lat przekształciła się w miasto Królewska Huta, czyli dzisiejszy Chorzów.
Jednym z ważnych elementów modernizacji przemysłu było także wprowadzenie maszyny parowej. W 1788 roku w kopalni „Fryderyk” w Tarnowskich Górach uruchomiono jedną z pierwszych na kontynencie europejskim maszyn parowych służących do odwadniania kopalń. Jej zastosowanie umożliwiło eksploatację głębszych pokładów i znacząco zwiększyło skalę wydobycia.
Innowator i wizjoner
Reden nie był jedynie urzędnikiem administracji górniczej. Był przede wszystkim wizjonerem, który rozumiał mechanizmy rozwijającego się przemysłu. Wiedział, że górnictwo i hutnictwo nie mogą funkcjonować bez sprawnej infrastruktury transportowej oraz odpowiedniej organizacji produkcji. Dlatego wspierał projekty budowy dróg i kanałów transportowych, w tym Kanału Kłodnickiego, który miał umożliwić transport surowców i wyrobów przemysłowych z Górnego Śląska do Odry, a stamtąd dalej w głąb Europy.
Jego podejście wykraczało jednak poza samą produkcję. Reden dostrzegał konieczność tworzenia zaplecza społecznego dla rozwijającego się przemysłu. Wraz z zakładami pracy powstawały osiedla robotnicze, szkoły i instytucje opieki zdrowotnej. Było to podejście nowoczesne jak na realia końca XVIII wieku i wynikało z przekonania, że rozwój przemysłu wymaga stabilnej oraz wykwalifikowanej kadry pracowniczej.
Upadek i ostatnie lata życia
Kariera Redena zakończyła się nagle w czasie wojen napoleońskich. Po klęsce Prus w 1806 roku Śląsk znalazł się pod wpływem francuskiej administracji. Reden, starając się chronić rozwijający się przemysł regionu przed zniszczeniem, złożył przysięgę lojalności władzom okupacyjnym.
Decyzja ta została uznana przez pruski dwór za nielojalność wobec monarchy. W 1807 roku hrabia został zdymisjonowany ze stanowiska i wycofał się z życia publicznego. Ostatnie lata spędził w swojej posiadłości w Bukowcu w Karkonoszach, gdzie zmarł w 1815 roku.
Pamięć o twórcy górnośląskiego przemysłu
Choć Reden popadł w niełaskę władz pruskich, jego wkład w rozwój regionu został z czasem doceniony. W połowie XIX wieku mieszkańcy Królewskiej Huty postawili mu monumentalny pomnik autorstwa rzeźbiarza Teodora Kalidego. Pomnik stał się symbolem wdzięczności dla człowieka, który zapoczątkował przemysłową potęgę miasta. Bez działalności Friedricha Wilhelma von Redena proces uprzemysłowienia tej części Górnego Śląska mógłby przebiegać znacznie wolniej. To właśnie jego decyzje wyznaczyły kierunek rozwoju przemysłowego regionu. Wprowadzenie nowoczesnych technologii górniczych i hutniczych, a także inicjowanie powstawania zakładów przemysłowych sprawiły, że wokół nich zaczęło rozwijać się miasto Królewska Huta.
Dziś, spacerując po Chorzowie, wciąż można odnaleźć ślady tej historii – w dawnych terenach hutniczych, w układzie urbanistycznym miasta oraz w pamięci o człowieku, który ponad dwa wieki temu dostrzegł potencjał ukryty w śląskiej ziemi.
Leave a Reply