O bezpieczeństwie, kosztach społecznych i politycznej narracji w sprawie jednej z najważniejszych decyzji infrastrukturalnych w historii Chorzowa

Od miesięcy Chorzów funkcjonuje w stanie komunikacyjnego przeciążenia, które dawno przestało być wyłącznie lokalnym problemem. Zamknięcie estakady w ciągu Drogi Krajowej nr 79 nie tylko sparaliżowało centrum miasta, ale uruchomiło efekt domina w całej konurbacji górnośląskiej. Ruch tranzytowy w tym setki autobusów został przerzucony na ulice, które nigdy nie były projektowane do obsługi takiego natężenia, transport publiczny działa w trybie awaryjnym, a korki stały się codziennością mieszkańców Chorzowa i miast ościennych. Choć od decyzji o wyłączeniu estakady z użytkowania minęło już siedem miesięcy, miasto wciąż nie przedstawiło jednoznacznego, społecznie czytelnego planu wyjścia z kryzysu. W zamian narasta konflikt polityczny, spór ekspertów oraz coraz wyraźniejszy kryzys zaufania wobec władz samorządowych. Problem, który początkowo miał charakter techniczny, dziś stał się jednym z najpoważniejszych sporów publicznych w historii miasta.

Decyzja polityczna czy inżynierska?

Zamknięcie estakady nastąpiło po zapoznaniu się przez władze miasta z ekspertyzą techniczną przygotowaną na zlecenie Miejskiego Zarządu Ulic i Mostów przez Biuro Projektowe TOKBUD. Dokument wskazywał na przedawaryjny stan obiektu i rekomendował jego natychmiastowe wyłączenie z użytkowania. Prezydent Chorzowa Szymon Michałek uznał, że dalsze korzystanie z estakady stwarza realne zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi. Decyzja ta od początku budziła poważne kontrowersje. Były prezydent Chorzowa Marek Kopel publicznie zakwestionował zarówno podstawy techniczne zamknięcia obiektu, jak i sposób procedowania sprawy, składając pół roku po zamknięciu estakady zawiadomienie do Prokuratury Okręgowej w Katowicach.

– Przy tej samej ekspertyzie pozostawiłbym estakadę otwartą. Prof. Janusz Rymsza ekspert w dziedzinie obiektów mostowych, pracownik Instytutu Badawczego Dróg i Mostów w Warszawie i doradca Ministerstwa Infrastruktury ds. obiektów inżynieryjnych w PKP PLK stwierdził, że nie ma zagrożenia dla użytkowania obiektu i terenu pod nim, a w szczególności zagrożenia nagłą katastrofą budowlaną. W oparciu o opinię profesora władze PKP uznały, że nie nastąpiło zagrożenie bezpieczeństwa i wznowiły ruch pociągów pod estakadą. Zamknięcie estakady to była decyzja, podjęta bez analizy zasadności wniosków sformułowanych w ekspertyzie oraz skutków społecznych i gospodarczych – mówił Marek Kopel w programie „Protokół rozbieżności” TVP3 Katowice.

Były prezydent podkreślał, że żadna z dostępnych ekspertyz nie wykazała utraty nośności konstrukcji, a pięćdziesięcioletni wiek estakady – przy uwzględnieniu remontów i modernizacji – nie jest w inżynierii mostowej niczym nadzwyczajnym. Jego zdaniem. do czasu kolejnego planowego remontu estakada powinna być normalnie użytkowana

Cały region płaci za decyzję Chorzowa

Skutki zamknięcia estakady bardzo szybko odczuły miasta ościenne. Znaczna część ruchu tranzytowego została skierowana do Świętochłowic, Bytomia oraz innych miejscowości regionu, które nie były przygotowane infrastrukturalnie na tak duże obciążenie. – Ta decyzja generuje dla Bytomia realne, wielomilionowe straty i pogarsza jakość życia mieszkańców – mówił publicznie wiceprezydent Bytomia Michał Bieda. Zamiast prób wyciszenia napięć i wypracowania wspólnych rozwiązań konflikt przeniósł się do mediów i mediów społecznościowych. Opublikowane przez prezydenta Chorzowa nagranie wideo, w którym w ostrym, moralizatorskim tonie odnosił się do wypowiedzi włodarzy miast ościennych, zostało odebrane jako eskalacja sporu. Krytyczne komentarze pojawiły się także wśród tych obserwatorów, którzy co do zasady przyznają rację argumentom dotyczącym bezpieczeństwa.

Budżet bez odpowiedzi

Spór o estakadę przełożył się bezpośrednio na lokalną politykę. Radni Koalicji Obywatelskiej nie poparli projektu budżetu miasta ani w pierwszym, ani w drugim głosowaniu, wskazując właśnie na brak realnych rozwiązań komunikacyjnych i strategicznych w sprawie estakady. – Przez siedem miesięcy estakada jest zamknięta, a miasto funkcjonuje w permanentnym paraliżu. Ten budżet nie rozwiązuje kluczowego problemukomunikacji. W wielu dzielnicach żyje się po prostu gorzej – mówił radny Marcin Michalik. Radni zwracali uwagę, że ani w budżecie, ani w wieloletniej prognozie finansowej nie widać spójnej koncepcji rozwiązania problemu ruchu w osi północ–południe, a miasto zdaje się funkcjonować w trybie doraźnego reagowania.

Stanowisko miasta: eksperci zamiast emocji

W odpowiedzi na narastającą krytykę prezydent i władze Chorzowa starają się docierać do przychylności mieszkańców z perspektywy eksperckiej. 30 stycznia na oficjalnej stronie urzędu miasta ukazał się m.in. komunikat podsumowujący spotkanie, jakie prezydent Michałek odbył z zaproszonymi, wybranymi samorządowcami regionu. Podkreślał w nim, że miasto nie wyklucza żadnego scenariusza dotyczącego przyszłości estakady. – Jeśli trzeba będzie estakadę remontować, to będziemy ją remontować, jeśli trzeba będzie ją rozebrać, to ją rozbierzemy. Nie boję się podejmować decyzji, bo mieszkańcy nie po to na nas głosują, żebyśmy się czegoś bali – mówił.

Spotkanie poprzedził wykład prof. Marka Salamaka z Politechniki Śląskiej, konsultanta i projektanta mostów, który apelował o długofalowe i systemowe podejście do infrastruktury. – Potrzebujemy strategii liczonych w dekadach, a nie w perspektywie kolejnych wyborów. Polegam na liczbach i doświadczeniu, nie na emocjach. Proszę nie doszukiwać się winnych – proponował ekspert.

Profesor wskazywał, że problemy estakad i mostów są zjawiskiem powszechnym, wynikającym z technologii stosowanych w latach 60. i 70. XX wieku oraz postępującej korozji cięgien sprężających. Miasto informuje, że trwają prace nad drugą ekspertyzą techniczną, która ma określić rzeczywiste rezerwy nośności obiektu. Krytycy zwracają jednak uwagę, że zakres analizy i wybór wykonawcy, czyli firmy, której przedstawiciele wcześniej opowiadali się za rozbiórką estakady, budzą kolejne wątpliwości. Sugerują, że kolejna ekspertyza będzie po prostu kontynuacją wcześniejszej narracji i przeciąganiem miasta w stan permanentnej reorganizacji komunikacyjnej na lata.Z nowej ekspertyzy decyzja MZUIM wyłączono bowiem najbardziej miarodajną metodę badawczą określającą nośność obiektu czyli próbę obciążeniową.

Rynek bez estakady. To wizja, czy narzędzie narracji?

W obliczu kryzysu nie sposób nie zauważyć, że do mieszkańców coraz intensywniej kierowany jest przekaz mający budować przychylność wobec działań władz miasta. Najbardziej mierzalnym i medialnie nośnym elementem tej narracji stała się niedawno wizja rynku bez estakady do której przygotowano nawet szereg wizualizacji, bo wiadomo, że nic nie działa tak na człowieka, jak ładny, kolorowy obrazek, zwłaszcza, kiedy nawiązuje do lokalnych sentymentów.

– Chorzowianie zasługują na rynek z prawdziwego zdarzenia i zdrową przestrzeń do życia. Musimy stawiać człowieka, a nie samochód, na pierwszym miejscu – argumentował na jednym ze spotkań urbanista Michał Lorbiecki.

– Choć w założeniu koncepcja ta nie jest zła i mogłaby przywrócić Chorzowowi reprezentacyjną przestrzeń,to dla wielu mieszkańców pojawia się w niewłaściwym momencie. W ich odbiorze została zastosowana jako próba rozmydlenia konfliktu, odwrócenia uwagi od realnych problemów komunikacyjnych i skłaniania mieszkańców do marzeń zamiast rozmowy o codziennych kosztach decyzji administracyjnych – podsumowuje te wizje wielu mieszkańców

Co z głosem mieszkańców?

W całej debacie szczególnie uderzający jest brak realnego udziału mieszkańców w procesie decyzyjnym. Zamknięcie estakady nastąpiło bez konsultacji społecznych, można to zrozumieć w kontekście incydentalnego trybu całej sytuacji, jednak to nie zwalnia władzy od prowadzenia regularnej debaty publicznej, bo pamiętajmy, że sprawa estakady to jeden z najważniejszych problemów miasta, którego rozwiązanie wpłynie na życie przyszłych pokoleń. Póko co, wszystkie działania miasta mają głównie charakter informacyjny.

– Stoimy w korkach po kilkadziesiąt minut dziennie. Słyszymy i czytamy o strategiach i wizjach, ale nikt nie pyta, jak mamy dziś normalnie funkcjonować – mówią i piszą mieszkańcy Chorzowa, których obecności w komentowaniu sytuacji w social mediach nie da się nie zauważyć.

Prezydent Chorzowa deklaruje, że nie ulegnie naciskom politycznym ani medialnym. – Podejmując decyzje, będę posiłkował się wyłącznie opiniami ekspertów – zapowiada. Dla mieszkańców kluczowe pytanie pozostaje jednak bez odpowiedzi: kiedy obok ekspertyz, wizji i deklaracji pojawi się realny, czytelny plan, który pozwoli miastu normalnie funkcjonować tu i teraz.